Science Culture in Thailand – Translators as Cultural Workers

นักแปล คือ ผู้ทำงานทางวัฒนธรรม (ผมยืมมาจากชื่อหนังสือ “ครูในฐานะผู้ทำงานทางวัฒนธรรม” – Teachers as Cultural Workers) เป็นผู้เชื่อมวัฒนธรรมที่แตกต่างกันเข้าหากัน
ไม่ว่าจะแปลจากภาษาฝรั่งเศสไปเป็นเยอรมัน เยอรมันไปเป็นอังกฤษ หรือภาษาเฉพาะกลุ่มไปเป็นภาษาทั่วไป (จริง ๆ ก็ไม่ใช่แค่“นักแปล” ทุกคนที่แปลนั่นแหละ – การแปล คือ กิจกรรมทางวัฒนธรรม จะว่าแบบนี้ก็ได้)

สำคัญนะครับ แนวคิดจากวัฒนธรรมต่าง ๆ ที่ไหลเวียนหากันนี่ มันทำให้เกิดการปะทะสังสรรค์ของแนวคิด และเปลี่ยนแปลงโลกในทุกยุคสมัย แนวคิดปรัชญาธรรมชาติจากยุครู้แจ้งของสกอตแลนด์ พวกฮูม ไหลเข้าสู่เยอรมนี แนวคิดสัญญวิทยาจากฝรั่งเศส ไหลไปสู่เยอรมนี (จากที่ก่อนหน้านี้งานของพวกนิทเช่หรือคานท์ ก็ไปมีอิทธิพลต่อแนวคิดของฟูโกต์) แนวคิดของมาร์กซจากเยอรมนีไหลกลับไปสู่อังกฤษ (จากที่ก่อนหน้านี้แนวคิดของ อดัม สมิธ ก็ไหลไปมีอิทธิพลต่อแนวคิดของมาร์กซ) การไหลเวียนพวกนี้มันก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวิทยาการทั้งนั้น มันมีการนำเข้าและปรับใช้เกิดขึ้นตลอดเวลา เฟืองเล็ก ๆ ที่สำคัญในกระบวนการนี้ คือการแปลครับ

การแปลข่าววิทยาศาสตร์เป็นเรื่องยาก ยิ่งได้ลองทำแล้วยิ่งได้รู้ว่ามันยาก
เอาแค่เรื่องเดียวคือเรื่องศัพท์เทคนิค ที่พอไปค้นความหมายมาแล้ว เข้าใจว่ามันคืออะไรแล้ว ก็ยังต้องค้นต่อไปว่า เขาเรียกว่าอะไรในภาษาปลายทาง เช่น carbon nanotube ภาษาไทยเรียก ท่อคาร์บอนนาโน, nanowire เรียก ลวดนาโน หรือจะใช้ตัวสะกดแบบไหน ซึ่งค้นในพจนานุกรมก็ไม่มี ต้องไปหาแหล่งอ้างอิงจากที่อื่น และลำพังแปลจากภาษาต่างประเทศเป็นไทยเองก็ลำบากอยู่แล้ว ถ้าคิดจะสื่อสารกับคนทั่วไป ก็ต้องพยายามแปลไทยเป็นไทยอีกทีด้วย

มีโอกาสได้ลองในเว็บ foosci.com หลังจาก moleculark เอ่ยปากชักชวนทุก ๆ คน

ลองทำ ๆ ดูแล้ว ก็พบว่า เรื่องการสื่อสารวิทยาศาสตร์นี้เป็นเรื่องยากจริง ๆ (นี่แค่แปลจากแหล่งที่เขาไปหามาให้แล้วนะ ยังไม่ได้ต้องออกไปหาข่าวมาเขียนเอง) แม้จะรู้ว่าจะพูดอะไรแล้วก็เถอะ มันยังมีเรื่องว่าจะพูดยังไง แบบไหนอีก ให้กลุ่มเป้าหมายเข้าใจ แม้จะเป็นเรื่องที่ยาก แต่ยังไงก็เป็นเรื่องสำคัญ ถ้าเราอยากจะสร้าง “วัฒนธรรมวิทยาศาสตร์” แบบที่ไม่ใช่แค่ “วัฒนธรรมเทคโนโลยี” (ดู นิธิ เอียวศรีวงศ์, “ไฮเทคาถาปาฏิหารย์”)

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ก็เห็นความสำคัญตรงนี้ เลยตั้ง ศูนย์สื่อสารวิทยาศาสตร์ไทย (ThaiSMC) ขึ้นมาเป็นสะพานระหว่างนักวิทยาศาสตร์และสื่อมวลชน โดยมีจุดประสงค์เพื่อผลักดันสังคมไทยเป็นสังคมที่มีเหตุผลไม่งมงาย โดยจะมีกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การให้ข้อมูลและอบรมนักข่าวจากสื่อต่าง ๆ ให้เข้าใจวิทยาศาสตร์มากขึ้น และพยายามผลักดันเพื่อเพิ่มพื้นที่ข่าววิทยาศาสตร์ในสื่อ (แข่งกับพื้นที่ขอหวยงูสองหัว หรือมนุษย์ต่างดาวถุงลดไข้)

ของที่ทำดี ๆ ตอนนี้ ผมเห็นมีของ ผู้จัดการออนไลน์ (วิทยาศาสตร์) ครับ อัพเดทสม่ำเสมอ มีแบ่งหมวดหมู่ มีคอลัมน์พิเศษ ของเจ้าอื่นสู้ไม่ได้เลย (เพื่อนผมบอกว่าข่าวของผู้จัดการดีทุกด้านน่าอ่าน ยกเว้นอะไรที่เกี่ยวกับการเมือง) ที่เด่นอีกอันเป็นของ สำนักข่าวไทย (ข่าวเทคโนโลยี-วิทยาศาสตร์) โดยรวมสู้ของผู้จัดการไม่ได้ แต่มีวิดีโอคลิปให้ดูครับ เหมือนดูทีวีเลย เด่นกว่าตรงนี้ คือเรื่องบางอันมันยาก เห็นภาพเคลื่อนไหวแล้วเข้าใจง่ายกว่า ส่วนของ กรุงเทพธุรกิจ (ไอที-นวัตกรรม: วิทยาศาสตร์) นั้นข่าวน้อยมาก นาน ๆ มาที ประชาไท นี่ยิ่งไม่มีเลย

นอกจาก ThaiSMC แล้ว งานด้านการให้ความรู้วิทยาศาสตร์ทั่ว ๆ ไป ก็มี ศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (STKS) ซึ่งก็เป็นอีกหน่วยงานในสวทช. ดูแลอยู่เหมือนกัน

งานด้านการสื่อสารวิทยาศาสตร์นี้ ปัจจุบัน สวทช. เองก็สนับสนุนการจัดทำนิตยสารวิทยาศาสตร์อยู่หลายหัว เช่น “สนุกวิทย์” และ “Science in Action” ทำได้ดีเลยล่ะ น่าอ่าน แต่ปัญหาคือ ถ้าผมไม่ไปซื้อที่สวทช. ก็ไม่รู้จะไปซื้อที่ไหน มีปัญหาเรื่องการจัดจำหน่ายจริง ๆ ครับ มันก็เลยกระจายอยู่แค่ในวงจำกัด ไม่ได้อย่างที่ตั้งใจ (ถ้าหาซื้อไม่ได้ สามารถอ่านออนไลน์ได้ทั้งคู่ครับ – แต่ก็ต้องมีอินเทอร์เน็ต)

น่าเสียดายนะครับ นิตยสารดี ๆ เหล่านี้ รวมถึงหนังสือหลาย ๆ เล่มของสวทช.ด้วย ที่พิมพ์ออกมาแล้วก็กองอยู่ในร้านหนังสือสวทช. ไม่ได้มีโอกาสไปถึงมือคนที่สนใจ ผมเพิ่งได้หนังสือ “ท่องแดนวิทยาศาสตร์” มาเมื่อสัปดาห์ก่อน คนเขียนคือ ยงยุทธ ยุทธวงศ์ นักวิทยาศาสตร์ดีเด่นแห่งชาติ เขียนหนังสือดีครับ อ่านเพลินมาก ผมเพิ่งรู้ว่า ป๋วย อึ๊งภากรณ์ เป็นลุงของอ.ยงยุทธ ก็จากเล่มนี้ … เล่มนี้ผมเคยเห็นแค่สองที่ครับ งานสัปดาห์หนังสือ (กรุงเทพ) กับที่ร้านหนังสือสวทช. (ปทุมธานี) ที่อื่นไม่เคยเห็นเลย ไม่รู้ว่าจังหวัดอื่นจะมีไหม น่าเสียดายนะครับ

เคยอ่านจากไหนซักที่ ไม่ แทนไท ก็ วรรณสิงห์ ประเสริฐกุล นี่แหละ บอกว่าตัวเองอยากเป็นนักสื่อสารวิทยาศาสตร์ เอาใจช่วยครับ ทำได้ดีแน่ เขียนหนังสือเก่ง ๆ แบบนั้น

จะส่งเสริม วัฒนธรรมวิทยาศาสตร์ ก็ต้องหาคนมาทำงานด้านวัฒนธรรมครับ ทำเฉพาะด้านวิทยาศาสตร์อย่างเดียวไม่ได้


ลิงก์ไม่เกี่ยวข้อง: Translate.eipcp.net Beyond Culture: The Politics of Translation โครงการวิจัยของ European Institute for Progressive Cultural Policies

technorati tags:
,
,
,

on press(ed)

“The worst kind of censorship is self-censorship.”

Short interviews/comments I gave (together with others) in recent months. For the records.

Blogging the Coup
By Dustin Roasa
Columbia Journalism Review Short Takes, 10 April 2008

Bloggers don’t predict stability
By Pravit Rojanaphruk
The Nation, 22 December 2007 (Bangkok Pundit covered this)

บทสัมภาษณ์ [PDF]
กองบรรณาธิการ
จดหมายข่าวปฏิรูปสื่อ, คณะกรรมการรณรงค์เพื่อการปฏิรูปสื่อ, ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 ก.ย. – ต.ค. 2550 (ฉบับเต็ม)

Say No to Censorship [PDF]
Editorial Interview
CyberAnt Magazine, the official student magazine of Computer Engineering Department, KMUTT, Vol. 3, First Semester Edition, June – October 2007

more…

technorati tags: 

foosci.com – Science News Worldwide in Thai

foosci.com ฟูซาย ข่าววิทยาศาสตร์สำหรับทุก ๆ คน

คุณ molecularck กำลังปลุกปล้ำปลุกปั้นเว็บใหม่อยู่ foosci.com (ฟูซาย) เป็นเว็บข่าววิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และนวัตกรรม ที่ทุก ๆ คนสามารถส่งข่าวกันเข้าไปได้ครับ โดยทุกข่าวจะเป็นภาษาไทย เพื่อส่งเสริมการรับรู้ข่าววิทยาศาสตร์ของสังคมไทยครับ แหล่งข่าวก็จะมีจากทั้ง สวทช. ห้องวิจัยต่าง ๆ หรือแปลมาจากเว็บต่างประเทศ พวก Science, Nature, ScienceDaily, PhysOrg, Seed แนว ๆ นั้น

ใครสนใจ ก็ไปร่วมอ่านร่วมเขียนกันได้ครับ แล้วฝากบอกต่อเพื่อน ๆ ด้วย

http://foosci.com

technorati tags:
,
,
,
,

NewsCenter on Wine/Linux

ตัวอักษรภาษาไทยบนล่าง (สระบนล่าง วรรณยุกต์ ฯลฯ) ไม่แสดง ในโปรแกรม NewsCenter บนลินุกซ์,
ตัวอักษรภาษาไทยบน title bar แสดงเป็นตัว western

NewsCenter เป็นโปรแกรมสำหรับอ่านข่าวบนวินโดวส์ ผมไม่ได้ใช้วินโดวส์ เลยรันบนลินุกซ์ผ่านโปรแกรม Wine

NewsCenter on Wine/Linux

อยากใช้ NewsCenter บนลินุกซ์ได้ จะได้ไม่ต้องไปใช้ที่ห้องสมุด

โปรแกรม NewsCenter พัฒนาโดย บริษัทอินโฟเควสท์ (InfoQuest) ผู้ให้บริการข้อมูลข่าวสารออนไลน์ จากแหล่งข่าวทั้งในและนอกประเทศ ซึ่งรวมถึง สำนักข่าว ศูนย์วิจัย บริษัทหลักทรัพย์ หน่วยงานจัดอันดับความน่าเชื่อถือ และหน่วยงานราชการ

โปรแกรมนี้เป็นโปรแกรมที่นักข่าวเขาใช้กัน หรือตามห้องสมุดหลายที่ก็จะมีให้ใช้ นอกจากดูข่าวใหม่ ๆ แล้ว ก็ยังใช้ค้นข่าวย้อนหลังได้ด้วยนะ ตัวหน้าตาโปรแกรมมันหลงยุคไปนิดนึง แต่พูดถึงมันก็ใช้งานได้โอเค (ผมก็แค่กดดู ๆ เฉย ๆ ไม่ได้ทำอะไรมากกว่านั้น) แต่ถ้าปรับ ui ให้มันเข้ากับ desktop environment หน่อยก็น่าจะดี โดยเฉพาะฟอนต์เนี่ย ยังเป็น bitmap อยู่เลย — เอ้อ แต่ตัดคำเก่งทีเดียวนะครับโปรแกรมนี้ เวลาไฮไลท์มันจะไฮไลท์เป็นคำ ๆ เลย

อินโฟเควสท์นี่ เป็นบริษัทเครือเดียวกับ บริษัทไทยเควสท์ (ThaiQuest) ที่ทำเสิร์ชเอนจิ้นภาษาไทย มีเดสก์ทอปเสิร์ชด้วย

technorati tags:
,
,

Prachatai TV

เพิ่งเปิดตัวสัปดาห์นี้ เซคชั่นใหม่ของ นสพ.ประชาไท ต่อเนื่องจากรายการทีวีออนไลน์ “สมาคมหัวไม้”

“หัวไม้ story” จะเป็นการนำประเด็นที่คุยกันไปแล้วเมื่อต้นสัปดาห์ในสมาคมหัวไม้ มาสรุปกันในตอนท้ายสัปดาห์ ว่าประเด็นเหล่านั้นมีความเคลื่อนไหวที่น่าสนใจอะไรบ้าง ซึ่งนับว่าน่าสนใจ เพราะทำให้การเสพข่าวไม่ได้เป็นเรื่อง “ประเด็นรายวัน” อ่านจบก็จบกัน แล้วก็ไม่ได้ตามต่อว่ามันมีพัฒนาการอะไรบ้าง

นอกเหนือจาก “สมาคมหัวไม้” แล้ว ประชาไททีวีตอนนี้ยังมีอีกช่อง ก็คือ
“บ้านเมืองไม่ใช่ของเรา” หรือชื่อเล่นว่า “ชู-พิด คิดตามวัน”
เป็นลักษณะรายการคุยข่าว โดยบรรณาธิการนสพ.ออนไลน์และนักวิชาการรัฐศาสตร์ขวัญใจเด็กแนว ดูเอาทั้งมุมมอง และดูเอาขำ ๆ ก็ได้ทั้งสองแบบ 🙂
update: สำหรับคนอยู่เมืองนอก ดูผ่าน Google Video จะเร็วกว่า (เสิร์ชหาคำว่า “chupitchtv”)

เป็นอีกช่องทางหนึ่งในการติดตามข่าวสารบ้านเมือง เสริมกับช่องทางอื่น ๆ

technorati tags:
,
,
,

Innovative Manager (newspaper)

Manager Go

ในบรรดาสื่อหนังสือพิมพ์ไทย ดูเหมือนค่ายผู้จัดการจะเป็นค่ายที่มีนวัตกรรมใหม่ ๆ ล้ำหน้าคนอื่นเสมอ

อาจจะเป็นด้วยคุณภาพบุคลากรก็เป็นได้ ถ้าเรามองไปที่วงการหนังสือ/นิตยสาร นิตยสารค่ายผู้จัดการในช่วงที่ผ่านมาก็เป็นแหล่งสร้างคนทำงานหนังสือรุ่นใหม่ฝีมือดีมากมาย

อินเทอร์เน็ตก็เป็นพื้นที่ที่ค่ายผู้จัดการทำได้ดีกว่าค่ายอื่นอย่างเห็นได้ชัด เว็บไซต์ ผู้จัดการออนไลน์ (manager.co.th) นำเสนอเนื้อหาในรูปแบบที่ไม่ใช่แค่ “เอาหนังสือพิมพ์กระดาษมาขึ้นเว็บ” อย่างที่หนังสือพิมพ์ผู้มาก่อนทั้งหลายเคยทำ
แต่ผู้จัดการออนไลน์มีการจัดเนื้อหา/รูปแบบให้เข้ากับลักษณะของอินเทอร์เน็ต มีข่าวที่ทันเหตุการณ์กว่าฉบับกระดาษ (แม้บางครั้งจะไม่ละเอียดนักในตอนแรก แต่ก็ฉับไวกว่า) มีการเปิดพื้นที่ให้แสดงความคิดเห็นต่อข่าว มีการเชื่อมโยงข่าวที่เกี่ยวข้อง กล่าวโดยรวมก็คือ มีความพยายามที่จะดึงศักยภาพของเทคโนโลยีออกมาใช้ให้ได้มากที่สุด
ผลก็คือ แม้เรื่องคุณภาพของข่าวในฐานะสื่อมวลชนแล้วอาจจะยังเป็นที่ถกเถียงกันได้ แต่สิ่งหนึ่งที่ปฏิเสธไม่ได้ก็คือ ในฐานะเว็บไซต์แล้ว นี่คือเว็บไซต์ที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดเว็บหนึ่งของเมืองไทย

ข้อมูลจากทรูฮิตส์ยืนยันเรื่องนี้ได้อย่างชัดเจน จากข้อมูลปี พ.ศ. 2549
เว็บไซต์ ผู้จัดการออนไลน์ เป็นเว็บข่าวยอดนิยมอันดับ 1 ของเมืองไทย และอันดับ 3 ของเว็บทุกประเภท (เป็นรองเพียงเว็บบันเทิง-วาไรตี้อย่าง Sanook.com และ Kapook.com เท่านั้น) มาแล้ว 3 ปีซ้อน (2549, 2548, 2547) โดยมีเดลินิวส์ มติชน และคมชัดลึกเป็นเว็บข่าวที่ตามมาห่าง ๆ และถ้าดูจากสถิติแล้ว จะเห็นว่าผู้จัดการ ไล่จี้อันดับสองเข้าไปใกล้ขึ้นทุกที (ห่าง 53% ในปี 2547, 24% ปี 2548, และเหลือ 11% ในปี 2549) จนไม่แน่ว่าปีนี้หรือปีหน้า อาจจะไปอยู่อันดับสองของประเทศก็ได้

วันนี้เข้าเว็บผู้จัดการเข้าไปสำรวจอีกรอบ เจอบริการใหม่ ชื่อ Manager Go เป็นบริการหนังสือพิมพ์ฉบับย่อ ในรูปแบบอิเลกทรอนิกส์ (PDF) จัดรูปแบบหน้ามาสำหรับพิมพ์ออกทางกระดาษ A4 ได้พอดี – ดาวน์โหลด – ตามที่เค้าโฆษณาไว้ว่า “หนังสือพิมพ์ฉบับก่อนกลับบ้านจากผู้จัดการออนไลน์” – พระเจ้ายอด มันจ๊อดมาก

ระหว่างรถติด รอรถเมล์ หรือบนรถไฟฟ้า คุณสามารถหยิบไอ้เจ้าฉบับย่อนี่ขึ้นมาอ่านได้ทุกที่ — ไม่ต้องโหลด ไม่ต้อง sync ไม่ต้องมีพีดีเอ และไม่มีแบตหมด – ถ้าคุณเป็นวัยทำงาน (กลุ่มเป้าหมายของผู้จัดการ) ที่ทำงานคุณยังไงก็มีเครื่องพิมพ์! – เจ๋งไหม

นอกจากนี้ในฉบับ ยังมีแนะนำที่กินที่เที่ยวสั้น ๆ มีเกม Sudoku ให้เล่น และมีแทรกคูปองร้านค้ามาด้วย ยิ่งจูงใจให้คนพิมพ์ออกมาและพกติดตัว – และเป็นแหล่งที่มาของรายได้โฆษณา – ที่เห็นก็จะเป็นธุรกิจบริการพวก ฟาส์ตฟู้ด หรือเช่าหนัง ซึ่งก็ตรงกับลักษณะการใช้ชีวิตของวัยทำงาน/ในวันทำงาน

นวัตกรรมครับ เจ้าแรกของหนังสือพิมพ์ไทย

ถ้าเทียบกับเว็บไซต์ของ กรุงเทพธุรกิจ ซึ่งเป็นคู่แข่งกันในฉบับกระดาษแล้ว เว็บไซต์กรุงเทพธุรกิจดูจะน่าสงสารเสียเหลือเกิน (สถิติปัจจุบันอยู่อันดับ 94 – ตกลงจากก่อนหน้านี้) ค่ายเนชั่นเองก็รู้ตัว และกำลังพยายามปรับปรุงเว็บไซต์อย่างหนัก รวมถึงพยายามดันบริการเว็บล็อก OKNation เหลือเกิน แต่จะสู้ค่ายผู้จัดการได้มั๊ยเนี่ย ถ้าเขาขยันคิดของใหม่ ๆ แบบนี้ออกมาเรื่อย ๆ สงสัยคนอื่นจะเป็นได้แค่ผู้ตาม

ฮ่ะ ๆ แต่เว็บข่าวประชาไทก็ท่าจะมาแรงนะครับ แม้ตอนนี้จะอยู่แค่อันดับ 122 แต่ก็พุ่งพรวดขึ้นมาจากก่อนหน้านี้ถึง 36 อันดับเชียว (แรงอย่างนี้นี่เอง เขาถึงคอยมาเตือนบ่อย ๆ) เดี๋ยวนี้มีฉบับภาษาอังกฤษแล้วด้วย

แบบนี้พอจะฝากความหวังให้ไปสู้กับนายใหญ่ค่ายผู้จัดการได้มั๊ยเนี่ย ? 😛

technorati tags:
,
,

Prachatai now speaks English

Prachatai now offers news in English, with volunteer-based translation system.

Prachatai en

ประชาไทมีภาษาอังกฤษแล้วนะ
พร้อมระบบอาสาสมัครช่วยแปลข่าว “ภาษา-อาสา” (ซึ่งมี วีร์ เป็นผู้พัฒนาหลัก)

มีข่าวมาว่ารมต.ไอซีทีไม่สบายใจกับเว็บประชาไทเท่าไหร่ อยากจะให้ดูแลเป็นพิเศษ – พวกเราคงต้องช่วยกันดูแลเว็บนี้และรมต.เป็นพิเศษเช่นกัน

technorati tags:

‘a group of people’

สุดยอด!! (ห้าดาวใส่มงกุฏ ขีดเส้นใต้แดงสองขีด ป้ายไฮไลท์ด้วย)

'good guys' business

ประชาไท : “กมธ. เปิดช่อง ‘คณะบุคคล’ แก้ปัญหายามบ้านเมือง ‘วิกฤต’”

(Prachatai : Constitution Drafting Committee open a way for ‘a group of people ’ to solve the country ‘crisis’)

แบบนี้นี่มันโคตรวิกฤตเลยนะเนี่ย! 😀

อัพเดท:
ประชาไท : ‘เดโช’ ค้าน ‘คณะยอดมนุษย์’ ในมาตรา 67 วรรค 2 เชื่อแก้ยึดอำนาจไม่ได้

technorati tags:
,
,